نيازهاي تغذيه اي در سنين مدرسه :
انرژي : در دوران مدرسه رشد كودكان بصورت نسبتا يكنواختي ادامه دارد و سالهاي آخر دبستان مقارن با شروع جهش رشد بويژه در دختران است. بنابراين ، تأمين انرژي مورد نياز بسيار ضروري است . ميزان انرژي مورد نياز كودكان مدرسه اي به دليل تفاوت در اندازه بدن ، ميزان تحرك و سرعت رشد آنها متفاوت است و هر چه ميزان تحرك و فعاليت بدني دانش آموز بيشتر باشد طبعا به انرژي بيشتري نياز دارد. كربوهيدراتها كه عمدتا در نان و غلات وجود دارند و همچنين چربيها ، منابع تأمين كننده انرژي هستند .در صورتيكه انرژي مورد نياز از اين منابع تامين نشود ، پروتئين مصرفي كه بايد صرف رشد و ترميم بافتهاي بدن شود به مصرف توليد انرژي مي رسد . زماني كه به علت كمبود دريافت انرژي ، منابع پروتئيني صرف توليد انرژي مي شوند از وظيفه اصلي خود كه رشد سلول وترميم بافتها است باز مي مانند و نهايتا رشد كودك مختل مي شود .براي تامين انرژي مورد نياز كودكان سنين مدرسه بايد از گروه نان و غلات مانند نان ، برنج و ماكاروني در برنامه غذايي روزانه گنجانيده شود . مصرف بيسكويت ، كيك ، كلوچه و شيرينيهايي از اين قبيل كه معمولا به عنوان ميان وعده مصرف مي شوند بخشي از انرژي مورد نياز كودك را تأمين مي كنند . تنقلاتي مانند برنجك و گندم برشته نيز در تأمين انرژي روزانه اين كودكان نقش دارند . چربيها مانند روغن ، كره ، خامه ، سر شير نيز در كودكان مدرسه اي منبع تأمين انرژي هستند و بايد در برنامه غذايي روزانه در حد متعادل گنجانيده شوند .
نكته مهم :
تحقیقات نشان داده است كه بسياري از بيماريهاي دوران بزرگسالي مانند بيماريهاي قلبي و عروقي ، افزايش فشار خون ، بعضي از سرطانها ، افزايش چربي خون و ديابت به نحوه تغذيه مرتبط است و چون عادات غذايي از دوران كودكي شكل مي گيرد بنابراين اصلاح عادات غذايي اين دوران مي تواند از بروز اين بيماريها در بزرگسالي جلوگيري كند .
پروتئين : پروتئين براي نگهداري و ترميم بافتها و سنتز سلولها و بافتهاي جديد مورد نياز است . تركيبي از پروتئين حيواني و گياهي به شرط آنكه انرژي دريافتي كودك كافي باشد مي تواند نياز بدن را براي رشد تأمين نمايد . توصيه مي شود حداقل امكان پروتئين حيواني (مانند شير ، گوشت و تخم مرغ) كه پروتئين با كيفيت خوب محسوب مي شوند و اسيد هاي آمينه ضروري را براي رشد سلولها تأمين مي كنند در برنامه غذايي روزانه كودكان سنين مدرسه گنجانده شود . در صورتي كه در ميان وعده نان و تخم مرغ ، ساندويچ مرغ ، كتلت ، انواع كوكوها مثل كوكوي سيب زميني و يا كوكوي سبزي و يا شير و كيك مصرف شود ، بخشي از پروتئين مورد نياز كودكان اين سنين تأمين مي شود .
ويتامينها و املاح : ويتامينها و املاح در واكنشهاي متابوليك نقش حياتي دارند و از طريق 4 گروه غذايي اصلي در برنامه غذايي روزانه بايد به بدن برسد . نياز به ويتامينها و املاح اغلب متناسب با انرژي دريافتي و يا ساير مواد مغذي است . برخي از ويتامينها و املاح در دوران رشد نقش اساسي دارند و كمبود آنها موجب اختلال رشد كودك مي شود . شايع ترين كمبودهاي ويتاميني در اين دوران كمبود ويتامين A و D و شايع ترين كمبودهاي املاح ، كمبود يد ، آهن و كلسيم مي باشد .
ويتامين A : به علت نقش ويتامين A در رشد ، مقاومت بدن در مقابل بيماريها و حفظ قدرت بينايي ، توجه به دريافت كافي آن در برنامه غذايي كودكان سنين مدرسه حايز اهميت است . پيشساز ويتامين A در انواع سبزيهاي سبز و زرد مانند برگهاي سبز كاهو ، اسفناج ، هويج و كدو حلوايي وجود دارد . انواع ميوه هاي زرد و نارنجي مانند هلو ، آلو ، زردآلو ، طالبي ، خرمالو ، نارنگي و انبه نيز حاوي پيش ويتامين A مي باشند . مصرف منابع حيواني ويتامين A مثل شير و لبنيات ، جگر ، كره و تخم مرغ نيز در كودكان اين سنين بايد تشويق شود . هويج منبع ارزاني از ويتامين A است و والدين مي توانند هر روز از آن در برنامه غذايي استفاده نمايند .
ويتامين D: ويتامين D در تنظيم ، جذب و متابوليسم كلسيم نقش حياتي دارد .با توجه به اينكه دانش آموزان در سنين رشد هستند كمبود ويتامين D بعلت اختلال در جذب كلسيم مي تواند رشد استخواني آنها را مختل كند. مهمترين مبنع تأمين ويتامين D ، نور مستقيم آفتاب است . بنابراين كودكاني كه كمتر از نور مستقيم آفتاب استفاده مي كنند با كمبود ويتامين D مواجه شده و به دنبال آن كمبود كلسيم در آنها بروز مي كند. تشويق دانش آموزان به ورزش و بازي در فضاي باز و استفاده از نور خورشيد موجب مي شود كه ويتامين D مورد نياز بدن آنها تأمين شود.
يد : يد ماده مغذي ضروري براي فعاليت غده تيروئيد و ماده اصلي در ساختمان هورمونهاي تيروئيدي است كه تنظيم متابوليسم بدن را به عهده دارند . نياز به يد در دوران رشد يعني كودكي ، سنين مدرسه و بلوغ حياتي است . كمبود يد در دوران جنيني موجب ناهنجاريهاي مادرزادي ، مانند كر و لالي ، عقبماندگي رشد مغزي و جسمي ميشود . حتي كمبود يد خفيف ميتواند موجب كاهش بهره هوشي و قدرت يادگيري كودكان بشود . در اغلب كشورهاي جهان براي پيشگيري از كمبود يد ، نمكها را ، با افزودن يد غني كردهاند . بهترين راه پيشگيري از كمبود يد مصرف نمك يددار است .
آهن : آهن مورد نياز در سنين مدرسه بستگي به سرعت رشد ، ذخاير آهن بدن و قابليت جذب آن از منابع غذايي دارد . نياز به آهن در دوران رشد ، افزايش مييابد . آهن مورد نياز روزانه در يك كودك ده ساله براي تأمين ذخاير بدن به اندازه نياز يك مرد بالغ است . بهترين نوع آهن قابل جذب در موارد حيواني مثل (گوشت ، مرغ و جگر)وجود دارد . در صورتي كه منبع عمده آهن دريافتي روزانه غذاهاي گياهي مانند حبوبات ، غلات ، سبزيجات و زرده تخم مرغ باشد بايد به دريافت كافي ويتامين C كه جذب آهن را افزايش ميدهد توجه شود . انواع ميوههاي تازه بخصوص مركبات حاوي ويتامين C هستند و مصرف سالاد شامل گوجه فرنگي ، فلفل سبز دلمهاي ، كلم و گل كلم همراه با غذا و مصرف ميوه يا آبميوه پس از غذا جذب آهن غذاي كودكان را افزايش مي دهد.
كلسيم : كلسيم به تنهايي براي استحكام دندانها و استخوانها ، بلكه براي رشد استخوانهاي جديد ضروري است . دريافت كافي كلسيم از برنامه غذايي روزانه در سنين مدرسه و بلوغ براي حفظ تراكم طبيعي استخوانها و جلوگيري از پوكي استخوان در بزرگسالي حايز اهميت است . شير و لبنيات مهمترين منبع تأمين كلسيم هستند . بنابراين كودكان و دانش آموزاني كه از اين گروه به مقدار كافي استفاده نميكنند در معرض خطر كمبود كلسيم قرار دارند . بهويژه اگر همراه با وعده غذايي خود نوشابههاي گازدار مصرف ميكنند . نوشابههاي گازدار حاوي مقادير زيادي فسفر ميباشند كه ميتوانند در جذب كلسيم اختلال ايجاد كنند . بستني كه با شير پاستوريزه تهيه شده است منبع خوبي از كلسيم است و مصرف آن در ميان وعده بخشي از كلسيم مورد نياز كودكان اين سنين را تأمين ميكند . ميان وعده مناسب ديگر براي تأمين كلسيم ، نان و پنير است (پنير منبع خوبي از كلسيم است) كه به همراه سبزي ، گوجه فرنگي ، خيار و يا گردو يك ميان وعده سالم و مغزي براي دانش آموزان به شمار مي رود .
