سلنيوم و ريز مغذي ها

دكتر عباس مومن زاده

استاد دانشگاه علوم پزشكي خدمات درماني شهيد بهشتي

أ- زير مغذي ها (micronutrients)

* تعريف: ريزمغذي ها به موادي اطلاق مي شود كه به مقدار جزئي نقشي تاثير گذار در واكنش هاي حياتي موجودات زنده بعهده دارند. و عدم دريافت آنها زندگي فرد وسلامت جامعه را در معرض خطر جدي قرار مي دهد.

* تقسيم بندي ريز مغذي ها: ريز مغذي ها شامل بعضي از ويتامين ها و مواد معدني هستند:

-ويتامين ها نظير:

vitamin A, Folic acid, Thiamin, Riboflavin, Niacin, B6, B12, vitamin C, vitamin D, vitamin E

-مواد معدني مانند: يد، روي، آهن، منيزيم، سلنيوم، مس، كروم، منگنز، كلسيم، فسفر، پتاسيم، فلورايد، گوگرد.

 

* مشكلات ناشي از كمبود ريز مغذي ها:

1-عوارض بهداشتي : افزايش مرگ و مير ، افزايش ابتلا به عفونت ها ، افزايش بروز اختلالات متعدد در سلامت نوزادان كم وزن

2- عوارض جسمي (فيزيكي) : خستگي ، بيحالي ، بي تفاوتي ، اختلالات شنوايي و بينايي

3-عوارض رواني: كاهش ضريب هوشي ، اختلالات psychomotor

4-عوارض فرهنگي اجتماعي : از دست دادن اعتماد به نفس و انزواطلبي ، كاهش مهارت فني و توانايي ذهني، كاهش توانايي ذهني در نتيجه كاهش موفقيت تحصيلي ، افزايش كارگران غير ماهر

5- عوارض اقتصادي: كاهش ظرفيت كاري ، كاهش درآمد اقتصادي ، افزايش هزينه مراقبت هاي بهداشتي

ب- سلنيوم

1-تاريخچه : براي اولين بار در سال 1817 توسط دانشمند سوئدي Berzelius كشف شد. و به دليل رنگ سرخ خاص آن در صنعت شيشه سازي مورد استفاده قرار گرفت تا دهه پنجاه ميلادي آن را به عنوان ماده اي سمي مي شناختند و فقط در صنعت استفاده مي شد. در سال 1957 ميلادي شوارتز و فولتز، سلنيوم را به عنوان يك ريز مغذي موثر در پيشگيري از بعضي بيماري ها ، شناسايي كردند. وبالاخره ، از سال 1989 بر روي ليست “تغذيه توصيه شده مجاز“ (RDA) جا گرفت.

2- خواص و مكانيسم اثر سلنيوم

سلنيوم يك آنتي اكسيدان قوي است و نقش مهمي در واكنش هاي اكسيداسيون و احياي داخل سلولي به عهده دارد.

سلنيوم با پروتئين تركيب شده“ سلنوپروتئين“ ها را تشكيل مي دهد، نظير:

Glutathione peroxydaseو Iodothyronine 5 – deiodinase

گلوتاتيون پراكسيداز همراه با ويتامين E مانع تشكيل راديكال هاي آزاد اكسيژن شده ، سبب كاهش آسيب به غشاء و هسته سلول مي شوند.

بطور خلاصه ، و بر طبق مطالعات سالهاي اخير برخي از خواص سلنيوم عبارتند از :

* اثر بر متابوليسم هورمون تيروئيد : اگر سطح سرمي سلنيوم پائين تر از 67 pg/ liter باشد تبديل محيطي T4 به T3 مختل مي گردد.

* تقويت سيستم ايمني مثلاً انتشار ويروس ايدز را كاهش مي دهد. بعد از تزريق واكسن توليد آنتي بادي را افزايش مي هد.

* كنترل متابوليسم قند و ترشح انسولين

* اثر بر متابوليسم كولسترول

* تاخير بروز دمانس (آلزايمر) در سالخوردگان

* تاخير از شروع علائم كهولت پوست

3- منابع سلنيوم

- خاك : بصورت طبيعي در صخره ها و خاك با غلظتي بين 0.1 تا 1200 ميلي گرم/كيلو وجود دارد.

- آب با غلظتي بين 6.06 تا 400 mg/l ، در آب آشاميدني WHO غلظت mg/l 10 را توصيه كرده است.

خطر آلودگي آب رودخانه ها و درياچه ها با مقادير زياد سلنيوم وجود دارد كه باعث مسموميت ماهي ها و ماكيان مي شود . مسموميت در انسان به دليل مصرف مواد غذايي آلوده گزارش شده است.

-هوا : آلودگي هوا ناشي از سوزانيدن سنگواره ، ذغال سنگ ، لاستيك و زباله است و خطر مسموميت استنشاقي در انسان وجود دارد.

- منابع غذايي حاوي سلنيوم

ميزان سلنيوم در غلات و مواد غذايي به محتوي خاك منطقه از سلنيوم ، بستگي دارد.

روغن ماهي ، ماهي تن و غذاهاي دريايي ، گوشت قرمز، مرغ و ماكيان، جگر گاو، بادام زميني و فندق ، بلغور جو، برنج ، آرد گندم ( نان ، ماكاروني…)

4- ميزان نياز روزانه به سلنيوم

تولد تا سه سال : 10-20 ميكروگرم در روز

شيرخواران و كودكان 4 تا 6 سال :20 ميكروگرم در روز

7 تا 10 سال: 30 ميكروگرم در روز

نوجوانان و بالغين مذكر 70-40 ميكروگرم در روز

نوجوانان و بالغين مونث 55-45 ميكروگرم در روز

زن باردار 65 ميكروگرم در روز

زنان شيرده 75 ميكروگرم در روز

5-علل كمبود سلنيوم و عوارض ناشي از آن

سلنيوم از راه هوا، آب آشاميدني و مواد غذايي جذب بدن مي شود . موارد كمبود سلنيوم حين TPN طولاني ديده شده است.

مصرف الكل و دخانيات با افزايش دفع سلنيوم همراه است.

كمبود سلنيوم در انسان در ايالات متحده نادر است ولي در كشور هاي ديگر همچون چين كه غلظت سلنيوم در خاك پائين است ديده مي شود. اهميت كمبود سلنيوم بخوبي در پاتوژنز بيماري كشان( KESHAN) كه نام يك ميوكاديت چند كانوني شايع در استان كشان (چين) است، به اثبات رسيده است.

در فنلاند نيز كه محتواي سلنيوم خاك كم است، رابطه معني داري ميان ميزان سلنيوم در غذا و افزايش خطر بيماري هاي كارديو و اسكولار و سكته قلبي مشاهده شده است.

الف ): عوارض قطعي ناشي از كمبود سلنيوم : نقش بيماري زاي كمبود سلنيوم در سه بيماري خاص به اثبات رسيده است:

1- بيماري كشان در كودكان باعث ايجاد ميوكارديت و نارسائي قلبي مي شود.

2- بيماري كشان KASHIN BECK كه باعث اوستئو آرتروپاتي مي شود.

3- كرتينيسم آندميك ميكسو ماتو كه باعث عقب ماندگي ذهني مي شود.

ب- عوارض احتمالي كمبود سلنيوم: عوارض زير به عنوان تظاهرات كمبود سلنيوم مطرح شده اند:

ميوپاتي، ميوزيت ، افزايش كراتين كيناز عضلاني، اختلالات ريتم قلب، كارديوميوپاتي ، سكته قلبي ، ضعف سيستم ايمني، بروز بيماريهاي اتوايمون، اختلالات كاركرد غدد و متابوليسم.

پسودوآلبينيسم، سفيدي بستر ناخن ها و غيره…

ج- رابطه سلنيوم و بدخيمي ها: ارتباط معكوسي بين سطح سرمي سلنيوم و كارسينوژنز در بافت هاي مختلف بدن موجود است :

تيروئيد خون، حفره دهان، حلق ، پوست، كبد، پستان، مري ، معده ، كولون، ركتوم، ريه ، دستگاه ادراري، دستگاه تناسلي زنانه، پروستات

 

6-موارد تجويز

-بدخيمي ها : برگهامر(1976) : سطوح پائين سلينوم سرم در بيماران مبتلا به سرطان با پيامد هايي نظير متاستاز دور، تومور هاي اوليه متعدد ، عود مكرر، طول عمر كوتاه تر همراه است.

- ايدز: سلنيوم و گلوتاتيون پراكسيداز در تعديل بيماري ايدز نقش دارند.

- هپاتيت و سيروز كبد: ميزان سلنيوم در بيماران مبتلا به هپاتيت و سيروز پائين است. سطح سرمي سلنيوم در سيروز ، پائين تر از سطح سرمي آن در هپاتيت است.

- آرتريت روماتوئيد: با مهاجرت فاگوسيت ها و لكوسيت هاي فعال شده بصورت التهاب همراه با كاهش سلنيوم نمايان مي شود.

- آسم: كمبود سطح سرمي سلنيوم بطور ثابت در بالغين مبتلا نشان داده شده است . تجويز سلنيوم، با سركوب التهاب ، نياز به كورتيكو استروئيدها را كاهش مي دهد.

- كارديوميوپاتي: در مطالعه اي در چين ، مشخص شده است كه سديم سلنايت آسيب قلبي را كم مي كند و مرگ و مير را كاهش ميدهد.

- ديستروفي ميوتونيك : افزايش پراكسيدازها و راديكال هاي آزاد نقش مهمي در ايجاد اين بيماري دارند . تجويز سلنيوم در بهبود علائم بيماري موثر گزارش شده است.

- ناباروري در مردان: سلنيوم در تكامل اسپرم و تحرك آن نقش دارد. تجويز سلنيوم در درمان بعضي موارد ناباروري انتاگونيسم در مسموميت با كادميوم.

- هيپو تيروئيدي : در مطالعه اي در بيماران مبتلا به تيروئيديت اتوايمون مصرف مكمل سلنيوم ميزان آنتي بادي را از 100 به 63.6 كاهش داده است.

- آلرژي غذايي : در كودكان مبتلا سطح سرمي سلنيوم بنحو معني داري پائين تر از كودكان سالم است.

- فيبروز كيستيك : سبب بهبود عملكرد ريه در بيماري فيبروز كيستيك ريه مي شود.

- بيماري سلياك

- اگزما

- پيشگيري از سندرم مرگ ناگهاني شيرخوار

- اوتيت گوش مياني

-كاتاراكت

7- موارد احتياط هنگام تحويز دارو:

آلرژي به اشكال داروئي خوراكي يا تزريقي سلنيوم معمولاً‌با راش هاي جلدي همراه است. وجود سابقه حساسيت به نگهدارنده ها با رنگ هاي غذايي احتمال آلرژي به سلنيوم را بيشتر مي كند. در بيماريهاي كليوي و گوارشي جذب و سطح سرمي سلنيوم ممكن است تغير كند و سبب بروز علائم مسموميت گردد. در بارداري: در تحقيقات بر روي حيوانات ، مصرف مقادير زياد سلنيوم سبب بروز عوارض در مادر و شير خوار مي شود.

8- عوارض مسموميت وoverdose

اسهال ، تهوع و استفراغ، صدمات پوستي، خارش، ضعف و افتادن ناخن، ريزش مو، بوي “سير“ دهان و عرق،احساس “طعم فلزي“ در دهان ، خستگي و ضعف غير طبيعي ، صدمات دستگاه عصبي، اختلالات هوشياري و كوما

در نتيجه ، بر طبق تحقيقات سال هاي اخير ، سلنيوم يك ريز مغذي است كه به مقدار كم ، نقش مهمي در سلامت انسان دارد، از جمله مي توان از تقويت ايمني و پيشگيري از عفونت ها ، تكامل سايكو موتور ، هوش و ادراك ، درمان آلرژي (آسم ، آلرژي غذايي ) ، پيشگيري از مرگ ناگهاني شيرخوار ، درمان بيماريهاي اتوايمون، پيشگيري از بروز و سير بدخيمي ها ، پيشگيري از بيماريهاي قلبي، و در نتيجه افزايش طول عمر، نام برد. اما مصرف بي رويه و مسموميت با آن خطر ناك است.

 

 

 

مقايسه وضعيت تغذيه در دختران و پسران (14-12ساله ) مدارس راهنمايي شهرستان همدان بر مبناي شاخص هاي تن سنجي ( انتروپومتريك)

ولي ا... مرادي ،‌ابراهيم نصيري ، بابك برزوئي،‌علي قلي سبحاني

دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني استان همدان

مقدمه : شاخص هاي تن سنجي براي ارزيابي وضع تغذيه بطور گسترده اي به كار مي روند . در اثر پژوهش شاخص قد به سن ، وزن به سن و شاخص BMI به منظور ارزيابي وضع تغذيه در دانش آموزان پسر و دختر دوره راهنمايي و مقايسه آنها با يكديگر استفاده شد .

مواد و روشها :اين مطالعه بر روي 1994 نفر از دانش آموزان پسر و دختر مدارس راهنمائي شهرستان همدان در سال 1380 انجام شد كه انتخاب مدارس بر اساس وضعيت اقتصادي مناطق شهري صورت گرفت . نگاره هاي قد به سن ،‌وزن به سن ،‌وزن به قد و شاخص BMI به تفكيك جنس ،‌سن و مناطق مورد پژوهش بدست آمد .سپس اطلاعات بدست آمده با نرم افزارEPI6 و SPSS مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفت .

يافته ها : نتايج نشان داد كه در پسران 09/14 از 12 ساله ها ،‌56/14 از 13 ساله ها ،‌40/13 از 14 ساله ها بر مبناي قد به سن زير صدك سوم جدول استاندارد NCHS قرار دارند در صورتيكه اين رقم ها براي دختران 14و13و12 ساله به ترتيب 98/11% ، 94/3%،‌03/6%‌مي باشد ( ارقام فوق نشان دهنده سوء تغذيه مزمن Stunting ) مي باشد . همچنين در پسران 37/17 %‌از 12 ساله ها 47/29 %‌ از 13 ساله ها و 60/29% از 14 ساله ها بر مبناي وزن به سن زير صدك سوم جدول استاندارد NCHS قراردارند در صورتيكه اين ارقام براي دختران 12 تا 14 ساله به ترتيب 60/14% ،16/8% و 89/6% مي باشد ( كه نشان دهنده سوء تغذيه حاد Wasting ) مي باشد .

درصد سوء تغذيه در پسران و دختران رقم نسبتاً‌ بالايي را نشان مي دهد هرچند كه اين ارقام براي پسران نسبت به دختران بيشتر است پيشنهاد مي گردد كه در خانواده ومدارس به وضعيت تغذيه دانش آموزان توجه بيشتري به عمل آيد .

 

Comparative study between male and female Guidance school’s students nutritional status in Hamadan

Moradi V ,Nasiri E, Borzoui B, Sobhani A

Abstract :

Background & Objective : Anthropometric indices are extensively used to assess nutritional status .In this study nutritional status of Guidance school students was assessed using three anthropometric indices i.e., weight for age ,height for age, weight for heightand BMI .

Material & Methods :This study was carried out on 1994 female and male students in Hamadan guidance schools living in different socioeconomic conditions in 2001 .

Results: Diagrams of height for age, weight for age ,weight for height and BMI were drawn according to sexand age .Then the data was analyzed using EPI6 and standard table of NCHS .Based on standard tables of NCHS for height by age .14.1% of the male subjects aged 13 years ,3.04% of the female subjects aged 13 years ,15.08% of the under the 3rd percentile which indicates stunting malnutrition .Based on standard tables of NCHS for weight by age 17.43% of the male subjects aged 12 years .14.6% of the female subjects aged 12 years ,22.47% of the male subjects aged 13 years ,9.66% of the female subjects aged 13 years ,29.67%of the male subjects aged 14 years,9.5% of the female subjects aged 14 years were under the 3rd percentile indicating underweight malnutrition .On the basis of BMI for age. 14.9%of the male subjects aged 12,15.9% of female subjects aged 12,18% of male subjects aged 13, 9.9% of female subjects aged 13 ,16.95%of male subjects aged 14, and 7.95% of female subjects aged 14 were under the 3rd percentile of NCHS standard table .

Conclusion : According to the findings of this study families and school authorities are highly recommended to consider the nutrition of their children

 

 

 

بررسي عوامل موثر بر طول مدت تغذيه با شيرمادر دركودكان تحت پوشش مراكز بهداشتي‌درماني شهر ايرانشهر82-1381

زينت مرتضوي ، عفت تمنانلو ، تهمينه كريم زايي - دانشگاه علوم پزشكي زاهدان ، دانشكده بهداشت

مقدمه و هدف: تغذيه با شيرمادر به عنوان بهترين شيوة تغذية كودك مطرح مي باشد. شيرمادر كاملترين غذا براي تغذية كودك است. تغذية شيرخوار با شير مادر ، مادر و كودك را در آينده در برابر بيماريهاي مختلف حفظ مي نمايد. هدف اين مطالعه بررسي عوامل موثر بر طول مدت تغذيه با شير مادر در كودكان تحت پوشش مراكز بهداشتي‌درماني شهرايرانشهربود.

روش تحقيق: در اين مطالعه طول مدت تغذيه با شير مادر در400 کودک زير 3 سال طي يک مطالعة کوهورت تاريخي مورد بررسي قرار گرفت. داده ها با استفاده از نمودار کاپلان ماير و آزمونLog Rank به کمک نرم افزار SPSS آناليز شد.

يافته ها: ميانگين طول مدت شيردهي72/5 ±64/18 ماه بود. با آزمونLog Rank طول مدت شيردهي با تحصيلات مادر ، سن مادر ، سن شروع غذاي كمكي، و رتبة تولد كودك رابطة معني دار آماري نشان داد. ميانگين مدت زمان شيردهي در زنان زير 25 سال 64/17 ماه ، و در زنان بالاي 35 سال92/20 ماه بود. بيشترين ميزان تداوم تغذيه با شيرمادر از نظر تحصيلات در مادران بيسواد (29/19ماه ) مشاهده شد. مادراني كه تغذية تكميلي را قبل از 4 ماهگي كودك شروع كرده بودند ، و همچنين مادراني كه اولين تجربة شيردهي را داشتند كمترين طول مدت شيردهي(به ترتيب 60/12 و 74/17 ماه ) را دارا بودند.

نتيجه گيري: براساس نتايج مطالعه زنان با تحصيلات بالاتر ، سن كمتر ، شاغل اداري ، و با اولين تجربة شيردهي طول مدت شيردهي كمتري داشتند. مداخلات بايستي جهت بهبود و پيشرفت آگاهي و دانش شيردهي ، افزايش اعتماد و اطمينان در مادر به توانايي وي براي شيردهي و غلبه بر موانع شيردهي باشد.

 

The effective factors on the duration of breastfeeding in children referring to Health Centers in Iranshahr- 2003

Authors: Zinat Mortazavi, Effat Tamnanloo, Tahmineh Karimzaei

Address: Zahedan University of Medical Sciences, School of Health

Introduction: Breastfeeding is the best method and the most complete for baby feeding. Breastfeeding protects mother and baby against different diseases. The purpose of this study was to assess the factors on affecting the duration of breastfeeding among children referring to Health Centers in Iranshahr.

Material & Methods: The duration of breastfeeding via a Historical Cohort Study was carried out in Health Centers in Iranshahr, and 400 children less than 3 years were studied. Data was analyzed by using survival analysis (Kaplan miere and Log Rank Test) with SPSS software.

Results: The mean duration of breastfeeding was 18.64±5.72 months. A significant association between duration of breastfeeding and mother age, onset of supplementary feeding, birth rank, and mother education was showed by Log Rank Test. The mean duration of breastfeeding in women less than 25y, and more than 35y was 17.64 and 20.92 months, respectively. The uneducated mothers had the highest level of duration of breastfeeding (19.29). The mother who gave supplementary food to their babies before reaching four months of age, and also the mothers who had first experience had the least duration of breastfeeding (12.60 and 17.74, respectively).

Conclusion: According to the study results, women with higher education, lower age, working women's, and first experience of breastfeeding had lower duration of breastfeeding. Interventions should focus on improving breastfeeding knowledge, enhancing confidence in one's ability to breastfeed, and overcoming barriers to breastfeeding

 

 

 

بررسي شيوع كاهش وزن، اضافه وزن و چاقي در دانش آموزان دختر شهر تهران در سال1381

 

دكتر حبيبه مظفري1 – دكتر بهروز نبئي2

1مركز تحقيقات ايمونولوژي ، آسم وآلرژي- دانشگاه تهران

2گروه پزشكي اجتماعي دانشكده پزشكي –دانشگاه تهران

مقدمه :درمطالعات اخير ديده شده كه شيوع بالاي اضافه وزن وچاقي افزايش يافته وتغيير روند از كاهش وزن بسمت اضافه وزن وچاقي در بچه ها ميباشد. لذا فراواني چاقي ، اضافه وزن وكاهش وزن در دختران دانش آموزمورد بررسي قرار گرفت. مواد وروشها :دراين مطالعه مقطعي كه درسال 1381 دريك نمونه 1800 نفري ازدانش آموزان دختر 6-12 ساله شهر تهران با روش نمونه گيري خوشه اي چندمرحله اي انجام شد ، قد ووزن دانش آموزان اندازه گيري شد.

BMI(Body Mass Index) محاسبه و با استفاده از استانداردهاي بين المللي NCHS

(National Center for Health Statistical Percentile) به گروههاي كاهش وزن ، طبيعي ، اضافه وزن وچاق تقسيم گرديد. سپس فراواني در هر گروه تعيين و ارتباط بين اين شاخصها و متغيرهاي اقتصادي اجتماعي سنجيده شد.

نتايج : شيوع كاهش وزن ، اضافه وزن وچاقي در دانش آموزان مورد مطالعه بترتيب 4/13( 01/15- 52/11CI= ) ، 3/13 (96/14 – 76/11CI= ) و7/7 (3/9- 25/6 CI=) درصد بدست آمد وارتباط معني داري بين شاخصهاي فوق با سن(P=0.001) ، نوع سرگرمي(P=0.03) ، نوع مدرسه(P=0.O4) ومحل زندگي(P=0.02) وجودداشت.

بحث : شيوع بالاي كاهش وزن ، سطح تغذيه اي پايين را در جامعه نشان ميدهد. علاوه بر اين چاقي واضافه وزن يك خطر عمده براي سلامت جامعه محسوب مي شود كه با بسياري از فاكتورهاي اقتصادي اجتماعي مرتبط است.اين نتايج با نتايج ساير مطالعات در كشورهاي در حال توسعه وحتي توسعه يافته مطابقت دارد.با توجه به اين كه كاهش واضافه وزن دو سر طيف سوء تغذيه محسوب مي گردند برنامه ريزي صحيح تغذيه اي در كودكان يك امر ضروري بنظر مي رسد.

 

Assessment of Underweight and Overweight in Elementary

School-Girls in Tehran

Mozafari H ,MD.1, Nabaei B., M.D.2

1Immunology , Asthma and Allergy Research Institute,Tehran University of Medical

Sciences, Tehran,.IRAN

2Dept of Social Medicine, Faculty of Medicine, Tehran University of Medical

Science .IR .IRAN

Introduction: Some studies have shown the high frequency of overweight and the change in the trend of underweight towards overweight and obesity in children. However, few researches are available on nutritional status of younger children.

Method & Materials: This cross-sectional study was conducted in 2002 and a sample of 1800 children between 6-12 years old was obtained using a multistage cluster random sampling method in Tehran (the capital city of Iran). Height and weight were measured and at the same time related socioeconomic information were collected. NCHS( National Center for Health Statistical Percentile) reference data were used to detect underweight , overweight ,normal and obesity.

 

Results: Compared with the reference of NCHS, the prevalence of underweight, overweight and obesity in children was 13.4 %(CI=11.52-15.01) ,13.3% (CI= 11.76- 14.96) ,and 7.7% (CI=6.25- 9.3) respectively .There was a positive relationship between anthropometric indices and age(P=0.001), type of school(P=0.04), place of living(P=0.02), kind of hobby(P=0.03),and self-image(P=0.001).

 

Conclusion: For Tehranin children, the nutritional status of the entire population is poor and the prevalence of underweight is high. Also overweight and obesity is a major problem for public health and it relates to some factors such as physical inactivity, sedentary lifestyle , and economical factors such as, the type of school(private& public) and the place of living, although underweight has reminded as an essential problem yet. This is compatible with other developing and developed countries. As you know, underweight and overweight are the extremities of malnutrition. So we should have a good planning for nutritional status in children.